Foto: Łukasz Biły

Już tylko do końca tego roku Niemcy będący ofiarami prac przymusowych w latach 1939–1956 oraz ich potomkowie mają możliwość otrzymania odszkodowania. Pomocą przy wypełnianiu formularzy służy m.in. Towarzystwo Dobroczynne Niemców.

 

Decyzja Bundestagu z listopada 2015 roku rozbudziła nadzieję u wielu ludzi. Chodzi o 50 milionów euro, które przyznano na odszkodowania dla Niemców, którzy w czasie drugiej wojny światowej i po jej zakończeniu pracowali przymusowo na rzecz obcego państwa ze względu na swoją niemiecką przynależność kulturową. Środki przeznaczone są również dla Niemców żyjących w Polsce i dotychczas do Towarzystwa Dobroczynnego Niemców zgłosiło się telefonicznie ponad 100 osób z całego kraju, kolejnych 50 osób skorzystało z osobistej pomocy w biurze Towarzystwa. – Z tymi 50 osobami wypełniliśmy formularze wniosku i wysłaliśmy do Federalnego Urzędu Administracyjnego. Teraz czekamy na decyzję – mówi Agata Baron, dyrektor biura TDN.

 

Jednocześnie zauważa, że od grudnia 2016 roku zainteresowanie odszkodowaniami znacznie zmalało. Tymczasem należy pamiętać, że ofiary prac przymusowych lub ich potomkowie mają czas tylko do końca roku 2017 na wysłanie stosownego wniosku. Zapytaliśmy w Federalnym Ministerstwie Spraw Wewnętrznych o aktualny stan odszkodowań dla Niemców.

 

ru

 

 

Zachęcam do składania wniosków

 

Kwestia odszkodowań dla niemieckich robotników przymusowych wciąż niesie ze sobą wiele pytań. Roman Szablicki ze Związku Niemieckich Stowarzyszeń w Polsce rozmawia o tym z dr. Manfredem Milchlem, odpowiedzialnym za tę sprawę kierownikiem referatu w niemieckim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

 

Jaka liczba wniosków została dotychczas zgłoszona ogólnie, a jaka przez osoby pochodzące lub zamieszkałe na terenie Polski?

 

Do końca listopada wpłynęło już 11 000 wniosków zgodnych z wytycznymi dotyczącymi uznania odszkodowań dla niemieckich robotników przymusowych (ADZ). Spośród ujętych dotychczas wniosków w 131 przypadkach podano jako kraj urodzenia Polskę. Ponadto 16 wnioskodawców podało Polskę jako aktualne miejsce zamieszkania.

 

Ile wniosków zostało dotychczas odrzuconych i z jakich powodów?

 

Do końca listopada 2016 roku Federalny Urząd Administracyjny (BVA) podjął niewielką liczbę decyzji odmownych. W niemal wszystkich przypadkach powodem odrzucenia wniosku była zasada ostatniego terminu, ujęta w szóstym paragrafie, drugim ustępie i drugim zdaniu wytycznych uznania ADZ. Wnioski te dotyczyły byłych niemieckich robotników przymusowych, którzy zmarli przed 27 listopada 2015 roku. W każdej z decyzji zostało wyjaśnione, że BVA nie kwestionuje tragicznych losów zmarłych, a także w celu uniknięcia nieporozumień bliżej wyjaśniono zasadę ostatniego terminu, ujętą w wytycznych o uznaniu ADZ.

 

Dlaczego właśnie ten dzień – 27 listopada – został wybrany jako ostatni termin?

 

Wybór 27 listopada jest świadomą decyzją. Tego dnia Bundestag podjął uchwałę o odszkodowaniach dla byłych niemieckich cywilnych robotników przymusowych. Tą decyzją posłowie oddali cześć wszystkim osobom doświadczonym szczególnie ciężkim powojennym losem, byłym niemieckim cywilnym robotnikom przymusowym. Dla tych, którzy przeżyli, ustawodawca przewidział symboliczne odszkodowanie pieniężne za doznane krzywdy.

 

Jeśli wnioskodawca zmarł w czasie opracowywania wniosku, odszkodowanie jest przekazywane jego dziedzicom, czy też istnieje konieczność ponowienia przez nich wniosku?

 

Jeżeli wniosek został sporządzony po podjęciu decyzji przez Bundestag w dniu 27 listopada 2015 roku, a wnioskodawca następnie zmarł, jego małżonek lub dzieci mogą zgłosić ten fakt pisemnie do BVA. Podstawą do wnioskowania o przejęcie odszkodowania jest przesłanie notarialnie potwierdzonego aktu urodzenia w przypadku dzieci albo aktu ślubu w przypadku małżonka, a w każdym wypadku również aktu zgonu wnioskodawcy. Dodatkowo wnioskodawca powinien przekazać do BVA swoje dane bankowe (IBAN/BIC).

 

Czy warto składać wniosek, jeżeli jedynym dowodem pracy przymusowej jest relacja innej osoby?

 

Zachęcam byłych niemieckich robotników przymusowych do składania wniosków także w sytuacji, w której nie posiadają dowodów takich jak poświadczenia, fotografie, dokumenty rentowe itp., które wskazywałyby na ich udział w pracach przymusowych. Każdy wnioskodawca powinien mieć świadomość, że BVA musi dzięki danym z wniosku oraz załączonym dokumentom dojść do przekonania, że praca przymusowa w danym przypadku rzeczywiście miała miejsce. W grę wchodzą tutaj różnorodne możliwości, informacje dotyczące pracy przymusowej mogą potwierdzać między innymi pisemne relacje świadków oraz listy. Konieczne jest, by wnioskodawcy podawali jak najwięcej szczegółów dotyczących ich życiorysu, a w szczególności okresu pracy przymusowej. Wystarczająco szczegółowa relacja również może zostać uznana za wiarygodny dowód. Potwierdzenie, czy uwarunkowania spełniają wytyczne uznania ADZ, jest możliwe tylko i wyłącznie w konkretnych przypadkach, po uwzględnieniu wszystkich okoliczności.

 

Jak długi jest czas oceniania wniosków?

 

Ciężko jest udzielić jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Prosimy o wykazanie zrozumienia, jeżeli opracowywanie z powodu bardzo różnorodnego stopnia udokumentowania poszczególnych wniosków, a także z powodu ich dużej liczby zajmie dłuższy czas. Często też nie ma możliwości podjęcia natychmiastowej decyzji dotyczącej danego wniosku ze względu na fakt, że dokumenty nie zostały dostarczone z wymaganym potwierdzeniem notarialnym. Mogę zapewnić, że BVA, postępując zgodnie z interesem będących już często w sędziwym wieku wnioskodawców, opracowuje wnioski priorytetowo.

 

Czy może nastąpić sytuacja, w której budżet na odszkodowania wyczerpie się przed 31 grudnia 2017 roku i późniejsze wnioski zostaną z tego względu odrzucone?

 

Absolutnie nie! Żaden wniosek nie zostanie odrzucony z powodu braku funduszy.

 

Gdzie jako osoba pokrzywdzona mogę szukać dalszych informacji?

 

BVA udostępnia zainteresowanym informacje na stronie internetowej www.bva.bund.de/zwangsarbeiter. Tam można odnaleźć także numer telefonu oraz inne sposoby skontaktowania się z odpowiednim pracownikiem BVA.

 

***

Die Zeit läuft

 

Nur noch bis Ende diesen Jahres können deutsche Opfer von Zwangsarbeit in den Jahren 1939 bis 1956 oder deren Hinterbliebene einen Antrag auf Entschädigung stellen. Hilfe bei der Ausfüllung der Unterlagen findet man u.a. bei der Wohltätigkeitsgesellschaft der Deutschen.

 

Die Bundestagsentscheidung vom November 2015 hatte bei vielen Menschen Hoffnung geweckt. Denn es geht um 50 Millionen Euro an Entschädigungen für Deutsche, die während und nach dem Zweiten Weltkrieg wegen ihrer deutschen Kulturzugehörigkeit als Zwangsarbeiter arbeiten mussten. Auch für in Polen lebende Deutsche sind die Mittel vorgesehen und bislang haben sich bei der Wohltätigkeitsgesellschaft der Deutschen mehr als 100 Personen telefonisch gemeldet, weitere 50 wurden in einem persönlichen Gespräch beraten. „Mit diesen 50 Menschen haben wir die Anträge ausgefüllt und an das Bundesverwaltungsamt geschickt. Nun warten wir auf die Entscheidung“, sagt Agata Baron, Geschäftsführerin der Wohltätigkeitsgesellschaft.

 

Gleichzeitig mahnt sie an, dass ab Dezember das Interesse an den Entschädigungszahlungen zurückgegangen ist. Dabei haben alle potenziellen Opfer oder deren Nachkommen nur noch bis Jahresende Zeit einen Antrag zu stellen. Die Zeit läuft also. Daher haben wir im Bundesinnenministerium nach dem aktuelle Stand Entschädigungszahlungen gefragt.

 

ru

 

 

Ich kann Sie nur ermutigen

 

Die Anerkennungsleistung an ehemalige deutsche Zwangsarbeiter bringt immer noch viele Fragen mit sich. Roman Szablicki vom Verband deutscher Gesellschaften sprach dazu mit  Dr. Manfred Michl, dem zuständigen Referatsleiter im Bundesministerium des Innern.

 

– Wie viele Anträge wurden insgesamt gestellt und wie viele aus Polen?

 

– Bis Ende November 2016 sind bereits knapp 11.000 Anträge auf Gewährung einer Anerkennungsleistung nach der ADZ-Anerkennungsrichtlinie eingegangen. Von den bereits erfassten Anträgen haben die Antragsteller in 311 Fällen als Geburtsland „Polen“ angegeben. Den aktuellen Wohnsitz in Polen haben 16 Antragsteller angegeben.

 

– Wie viele Anträge wurden bis jetzt abgelehnt und aus welchen Gründen?

 

– Bis Ende November 2016 versandte das BVA erst wenige Ablehnungsbescheide. In fast allen Fällen stand als Ablehnungsgrund die Stichtagsregelung des § 6 Abs. 1 Satz 2 der ADZ-Anerkennungsrichtlinie einer positiven Entscheidung entgegen. Die ehemaligen deutschen Zwangsarbeiter waren bereits vor dem 27.11.2015 verstorben. In den Bescheiden wurde aber klargestellt, dass das erlittene schwere Schicksal der Verstorbenen seitens des BVA nicht in Zweifel gezogen wird. Auch wurde die Stichtagsregelung der ADZ-Anerkennungsrichtlinie zur Vermeidung von Missverständnissen näher erläutert.

 

– Wieso wird der 27.November als Stichtag genannt?

 

– Die Stichtagsregelung zum 27. November 2015 ist bewusst gewählt. An diesem Tag hat der Deutsche Bundestag die Anerkennungsleistung an ehemalige deutsche zivile Zwangsarbeiter beschlossen. Mit dieser Entscheidung würdigt der Deutsche Bundestag das besonders schwere Kriegsfolgenschicksal aller ehemaligen zivilen deutschen Zwangsarbeiter. Für die Überlebenden ist durch den Gesetzgeber eine symbolische finanzielle Anerkennungsleistung für ihr konkret erlittenes Schicksal vorgesehen.

 

– Wenn der Antragsteller während der Bearbeitung stirbt und der Antrag angenommen wird, wird die Leistung an die Erben weitergeleitet, oder müssen diese erneut einen Antrag stellen?

 

– Wenn der Antragsteller nach der Entscheidung des Deutschen Bundestages am 27. November 2015 einen Antrag beim Bundesverwaltungsamt gestellt hatte und in der Zeit danach verstorben ist, können hinterbliebene Ehegatten oder hinterbliebene Kinder dieses dem BVA schriftlich mitteilen und unter Vorlage einer amtlich beglaubigten Kopie der Geburtsurkunde des hinterbliebenen Kindes oder der Heiratsurkunde des hinterbliebenen Ehegatten und einer amtlich beglaubigten Kopie der Sterbeurkunde des bisherigen Antragstellers die Anerkennungsleistung für sich beantragen. Dazu sollte der Hinterbliebene auch die eigene Bankverbindung (IBAN/BIC) dem Bundesverwaltungsamt schriftlich mitteilen.

 

– Sollte ein Antrag gestellt werden, auch wenn der einzige Beweis für die Arbeit die Aussage einer anderen Person ist?

 

– Ich kann ehemalige deutsche Zwangsarbeiter nur ermutigen, den Antrag auch dann zu stellen, wenn ihnen keine schriftlichen Belege (Urkunden, Fotos, Entlassungsschreiben, Rentenpapiere etc.) vorliegen, aus denen sich Hinweise auf die geleistete Zwangsarbeit ergeben. Jeder Antragsteller sollte sich vor Augen halten, dass das Bundesverwaltungsamt aus den Angaben im Antrag und den beigefügten Unterlagen die Überzeugung gewinnen können muss, dass die behauptete Zwangsarbeit tatsächlich geleistet wurde. Dafür kommen ganz unterschiedliche Möglichkeiten in Betracht: z.B. können auch schriftliche Zeugenerklärungen und Briefe aus der damaligen Zeit die eigenen Antragsangaben zum erlittenen Zwangsarbeiterschicksal bestätigen. Unverzichtbar ist, dass die Antragsteller ausführliche Angaben zum Lebenslauf und insbesondere zum Zwangsarbeiterschicksal machen. Gegebenenfalls kann auch so eine Glaubhaftmachung gelingen. Die Prüfung, ob die Voraussetzungen der ADZ-Anerkennungsrichtlinie vorliegen, kann nur im Einzelfall unter Würdigung aller vorgetragenen Umstände erfolgen.

 

– Wie lang werden die Anträge bearbeitet?

 

– Eine Aussage zur Bearbeitungsdauer der Anträge kann das Bundesverwaltungsamt nicht allgemein gültig treffen. Haben Sie bitte Verständnis dafür, dass die Bearbeitung nicht nur wegen der sehr unterschiedlichen Aktenlage, sondern auch wegen der hohen Zahl anhängiger Anträge einen längeren Zeitraum in Anspruch nehmen wird. Auch sind die Anträge oft nicht gleich entscheidungsreif, weil Unterlagen nicht in der erforderlichen amtlich beglaubigten Form beigefügt wurden. Ich kann versichern, dass das Bundesverwaltungsamt im Interesse der in der Regel sehr betagten Antragsteller die Bearbeitung mit Hochdruck durchführt.

 

– Kann es passieren, dass die Gelder bis zum 31.12.2017 ausgehen und die später gestellten Anträge abgelehnt werden?

 

– Nein! Kein Antrag wird abgelehnt, weil kein Geld da ist.

 

– Wo erhalte ich als vielleicht Betroffener nähere Informationen?

 

– Für Interessierte hält das Bundesverwaltungsamt im Internet unter www.bva.bund.de/zwangsarbeiter die relevanten Informationen vor. Dort findet man auch eine Telefonnummer und weitere Möglichkeiten, mit denen sie die zuständigen Mitarbeiter im Bundesverwaltungsamt erreichen.