O profesorze Gerhardzie Bartodzieju opowieść niezwykła

Jest to opowieść o profesorze Gerhardzie Bartodzieju, jakiegośmy dotąd nie znali. To zapis bardziej o Bartodzieju humaniście i jego spojrzeniu na świat wartości niż o profesorze elektroenergetyki. Mniej będzie w tej opowieści o wieloletnim liderze mniejszości niemieckiej całej Polski.

Klucz do surrealizmu

– W kwietniu 1945 roku ulubiony dziadek wraz ze swoim sąsiadem zwozili dwukołowym wózkiem porozwalane w okolicy ciała niemieckich żołnierzy i cywili, aby ich pochować. Któregoś dnia na tym wózku zostało oko jednego z nieboszczyków. Miałem cztery lata. To samotne oko do dziś mnie prześladuje – zaczyna profesor opowieść. – Parę miesięcy później w tymże 1945 roku matka zabrała mnie w Strzelcach Opolskich na targowisko usytuowane pomiędzy rynkiem a ulicą Krakowską. Stał tu budynek, w którym spalili się ludzie. Myślałem, że ten koszmarny obraz, a zwłaszcza ten zapach uda mi się wymazać z pamięci… Mijały lata i nagle, jako członek Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, ląduję w mieście Grozny. W głowie wewnętrzny chłód i eksperckie nastawienie do dokonania oceny tego, co stało się w Czeczenii. Lecz ja nie mogę wysiąść z autobusu. Czuję dokładnie ten sam strzelecki zapach. I widzę kliszę tego samotnego prześladującego mnie oka. Czysty surrealizm – proszę pana.

Kim jestem?

Profesor Bartodziej mimo dużej aktywności zawodowej, ciągle poszerza spektrum swoich zainteresowań. Konstatuje: – Nie mogę się pogodzić z dochodzącym do absurdu codziennym manipulowaniem ludźmi. Zresztą ja także jestem manipulowany, tak samo jak panem usiłowano manipulować w gazecie. Jak, jako jednostka poszukująca prawdy, mogę temu zaradzić?
– A jak to manipulowanie ma się do pańskiej profesji? – pytam profesora. Gerhard Bartodziej: – W nauce mam do czynienia z czystymi, wymiernymi sytuacjami. Wspólnota ludzi nauki próbuje odkryć coś nowego, rzeczywistego. Ale obok nas toczy się jak rak historia pisana przez zwycięzców! Nie ma w niej miejsca na zwykły ludzki los, cierpienie, nędzę, umieranie. Widać, do jakiego stopnia współczesna historia uwikłana jest w politykę, która w wyrafinowany sposób wykorzystuje kłamstwa po to, żeby się podobać innym. Nawet przestaliśmy sprawdzać, czy ten lub inny polityk łże. Przyjmujemy naiwnie te manipulacje, z których na dnie duszy pozostaje trujący osad.

Siła mediów

– Media całego świata manipulują ludźmi po to, żeby mieć ich w garści, rządzić nimi; także wykorzystać do określonego celu, na przykład podczas wyborów. Przewiduję koniec klasycznej demokracji – wyrokuje profesor. Teza Bartodzieja jest następująca: we współczesnym świecie – w Polsce, Niemczech – faktycznej demokracji zostało w narodzie od 5 do 10 maksimum procent. Większość obywateli jest komuś (partii, właścicielowi zakładu pracy) lub czemuś (pieniądzom) podporządkowana i wyraźnie przez jakiś podmiot sterowana. Media nie są głosem obywateli, lecz reprezentują interesy właścicieli (często partii), których celem nadrzędnym jest sprawowanie władzy nad pozostałymi. W tych układach dominuje egoizm, partyjniactwo, dyktatura.

Stop nowej technice

Jedna baza danych dla wszystkich jest tak samo groźna jak błyskawiczny rozwój elektroniki cyfrowej, która zdaniem Bartodzieja obok dobrodziejstw niesie także zagrożenia: – W świecie magazynowania o ludziach wszystkich obserwacji, zakładania podsłuchów i zbierania na zapas danych o nas dojdziemy do absurdów przekraczających wyobrażenia George’a Orwella. Gigantyczne przyspieszenie w technice może przyczynić się do zniszczenia podstaw cywilizacji. Bartodziej przewiduje zniszczenie części społeczeństwa; może w nim zabraknąć miejsca dla ludzi starszych i chorych. – To koszmar, który mnie od dłuższego czasu prześladuje – podkreśla profesor.

VdG życiowym doświadczeniem

Wielka przygoda z mniejszością zaczęła się u profesora od wyboru do rady strzeleckiej gminy. 8 stycznia 1994 r. został w tajnych wyborach w Strzelcach Opolskich wybrany na przewodniczącego Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych (VdG). Funkcję lidera wszystkich zrzeszonych Niemców w Polsce pełnił profesor do 5 lutego 2000 r. Doprowadził do powstania i upublicznienia słynnych postulatywnych dokumentów: 7-punktowego „Memorandum MN skierowanego do rządów niemieckiego i polskiego” oraz 10-punktowego „Zestawienia problemów dotyczących MN w Polsce”. Gerhard Bartodziej był przez kilka lat prezesem Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej w Gliwicach. Przyznaje, iż nie udzielając się wcześniej specjalnie publicznie, przechodził w mniejszości „różne fazy pewnej naiwności”. Ucząc się zwykłego rozumowania ludzkiego, jednocześnie stykając się z realiami, z czasem nauczył się, iż nie wszystko da się zrealizować. – Udało mi się odejść z VdG bez nienawiści do kogokolwiek. Mam jak najlepsze relacje z Henrykiem Krollem. Gdybyśmy mieli dzisiejsze doświadczenie, z całą pewnością dziś działalibyśmy inaczej – zwierza się Gerhard Bartodziej.

Gerhard Bartodziej (69) studia wyższe ukończył w 1962 r. na Politechnice Śląskiej w Gliwicach z dyplomem magistra inżyniera elektryka. Od 1998 r. jest profesorem zwyczajnym Politechniki Opolskiej. Odbył staże naukowo-badawcze (m.in. w Niemczech i we Francji). Jest autorem ponad 100 publikacji, w tym książek: „Polityka energetyczna i bezpieczeństwo energetyczne” (wspólnie z Michałem Tomaszewskim), „Aparaty i urządzenia elektryczne”, „Problemy rozległych awarii sieci elektroenergetycznych” oraz ponad 20 patentów Biegle posługuje się językami: niemieckim, francuskim, rosyjskim oraz angielskim technicznym. W latach 1991-1997 był senatorem RP (wspartym przez Mniejszość Niemiecką) i członkiem Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (1991-1998).

Engelbert Miś