Portret księdza Johannesa Chrząszcza autorstwa Wincentego Łukasza Mrzygłoda (Lucas Mrzyglod), Śląsk, Paczyna, 1927 r., olej, płótno.
Źródło: Muzeum w Gliwicach

W tym roku przypada 160. rocznica urodzin, a w 2018 roku – 90. rocznica śmierci ks. dr. Johannesa Chrząszcza, badacza śląskich dziejów, pyskowickiego duszpasterza i współzałożyciela Muzeum Górnośląskiego w Gliwicach. Z tej okazji Muzeum organizuje cykl imprez pod hasłem „Rok ks. Johannesa Chrząszcza”. Na rynku w Pyskowicach można od zeszłego tygodnia oglądać wystawę poświęconą temu duchownemu.

 

Ksiądz doktor Johannes Chrząszcz był proboszczem Pyskowic (1890–1928), inicjatorem powołania do życia Muzeum Górnośląskiego w Gliwicach, społecznikiem, a przede wszystkim pasjonatem historii Śląska. Prezentowana w Pyskowicach wystawa przygotowana została przez Annę Kulczyk, historyka Muzeum w Gliwicach, i Bogusława Małuseckiego, kierownika gliwickiego Oddziału Archiwum Państwowego w Katowicach.

 

Ks. Johannes Chrząszcz urodził się 27 kwietnia 1857 r. w Mionowie k. Prudnika. Od listopada 1890 r. pełnił funkcję proboszcza w parafii św. Mikołaja w Pyskowicach. Z miastem tym związał się do końca życia – był nawet długoletnim członkiem rady miasta Pyskowice. W 1905 r. stał się współzałożycielem, obok Arthura Schillera, Muzeum Górnośląskiego w Gliwicach. W 1904 z udziałem ks. Chrząszcza opracowano statut dla Górnośląskiego Towarzystwa Historycznego (Oberschlesischer Geschichtsverein) z siedzibą w Opolu. Towarzystwo rozpoczęło działalność w tym samym roku, wtedy też zaczęto wydawać pismo „Oberschlesische Heimat”, gdzie Chrząszcz był najpierw zastępcą redaktora naczelnego, a od 1913 r. redaktorem naczelnym.

 

– Największą pasją ks. Johannesa Chrząszcza była historia Górnego Śląska. Publikował bardzo wiele, zarówno w redagowanym przez siebie piśmie, „Oberschlesische Heimat”, jak i w innych. Był autorem historii wielu kościołów i klasztorów, napisał też historie wielu miejscowości na Górnym Śląsku, m.in. Prudnika, Krapkowic, Pyskowic i Toszka – wylicza Anna Kulczyk z Muzeum w Gliwicach. Jego dorobek pisarski liczy 161 pozycji. Nie pisał wyłącznie w języku niemieckim. Był poliglotą, znał i polski, i czeski, ale też grecki, hebrajski i łacinę. Johannes Chrząszcz zmarł 26 lutego 1928 r. w Pyskowicach i został pochowany na tamtejszym cmentarzu przy kaplicy św. Stanisława.

 

Prezentowana obecnie w Pyskowicach wystawa będzie pokazywana w miastach powiatu gliwickiego, m.in. w Wielowsi, Rudzińcu, Pilchowicach i Knurowie. W maju wystawa prezentowana będzie w Toszku.

 

Anna Durecka

 

***

 

Pfarrer Dr. Johannes Chrząszcz, ein schlesischer Heimatforscher, Seelsorger in Peiskretscham und Begründer des Oberschlesischen Museums zu Gleiwitz, starb vor 90 Jahren und im Jahr 2018 jährt sich sein 160 Geburtstag. Aus diesem Anlass führt das Museum nun eine Veranstaltungsreihe zum „Jahr des Pfarrers Johannes Chrząszcz” durch. So ist seit letzter Woche auf dem Marktplatz von Peiskretscham eine Ausstellung über den Geistlichen zu sehen.

 

Dr. Johannes Chrząszcz  war Pfarrer in Peiskretscham von 1890 bis 1928), Initiator des Oberschlesischen Museums zu Gleiwitz, ein Mensch mit viel Gemeinsinn  und vor allem ein begeisterter Erforscher der schlesischen Geschichte. Die in Peiskretscham gezeigte Ausstellung wurde von Anna Kulczyk vorbereitet, einer Historikerin des Museums in Gleiwitz, und von Bogusław Małusecki, dem Leiter der Gleiwitzer Zweigstelle des Staatsarchivs Kattowitz.

 

Johannes Chrząszcz wurde am 27. April 1857 in Polnisch Müllmen (Mionow) bei Neustadt geboren. Ab November 1890 war er Pfarrer der Sankt-Nikolaus-Gemeinde in Peiskretscham. Mit dieser Stadt blieb er bis an sein Lebensende verbunden – er war sogar langjähriges Mitglied des Stadtrates von Peiskretscham. 1905 wurde er neben Arthur Schiller zum Mitbegründer des Oberschlesischen Museums zu Gleiwitz. 1904 wurde unter Mitwirkung von Pfarrer Chrząszcz ein Statut für den Oberschlesischen Geschichtsverein mit Sitz in Oppeln erarbeitet. Der Verein wurde im selben Jahr aktiv und damals erschien erstmals die Zeitschrift „Oberschlesische Heimat”, wo Chrząszcz zunächst stellvertretender Chefredakteur und ab 1913 Chefredakteur war. „Die Geschichte Schlesiens war die größte Leidenschaft von Pfarrer Johannes Chrząszcz. Er publizierte sehr viel, sowohl in der von ihm redigierten ,Oberschlesischen  Heimat‘,  als auch in anderen Zeitschriften. Er verfasste Werke über die Geschichte vieler Kirchen und Klöster sowie auch zahlreicher Ortschaften in Oberschlesien, u.a. über Neustadt, Krappitz, Peiskretscham und Tost”, zählt Anna Kulczyk vom Museum in Gleiwitz auf. Sein schriftstellerisches Vermächtnis umfasst 161 Publikationen. Er schrieb übrigens nicht ausschließlich in Deutsch. Er war polyglott und beherrschte zudem Polnisch und Tschechisch, aber auch Griechisch, Hebräisch und Latein. Johannes Chrząszcz verstarb am 26. Februar 1928 in Peiskretscham und wurde auf dem dortigen Friedhof neben der Sankt-Stanislaus-Kapelle begraben.

 

Die zurzeit in Peiskretscham gezeigte Ausstellung wird später auch in mehreren Städten des Landkreises Gleiwitz gezeigt, u.a. in Langendorf, Rudzinitz, Pilchowitz und Knurow. Im Mai kommt die Ausstellung nach Tost.

 

Anna Durecka