Niemal 50 naukowców wzięło udział w poznańskiej konferencji.
Foto: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

Co mają wspólnego mniejszości i uchodźcy oraz jak rządy Polski i Niemiec radziły sobie w przeszłości z problemem migracji? – odpowiedzi na te pytania 11 i 12 maja szukali naukowcy z całej Polski podczas konferencji „Europa i Polska w dobie migracji”. Sporą część tematyki poświęcono mniejszości niemieckiej w Polsce.

 

Konferencję, której patronował współtwórca ustawy o mniejszościach prof. Grzegorz Janusz, zorganizowano na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Nie bez powodu skład referentów konferencji (zaproszono ich prawie pięćdziesięciu) w dużej mierze pokrywał się z naukowcami, którzy członkom mniejszości niemieckiej w Polsce znani są m.in. z konferencji Związku Niemieckich Stowarzyszeń. Wśród nich znaleźli się np. prof. Dariusz Matelski i dr Ewa Pogorzała.

 

Niemcy i migracje

 

Nieprzypadkowo w konferencji poświęconej mniejszościom i migracjom jedną z głównych ról w wielu wygłoszonych referatach spełniały Niemcy. – Oczywiście otwartej polityce wobec uchodźców Angeli Merkel poświęcono sporo uwagi – relacjonuje dr Irena Kurasz z Uniwersytetu Wrocławskiego. Referenci opisywali zarówno stosunek władz i społeczeństwa do migrantów z Syrii i całej Afryki, jak i ich możliwy związek z atakami terrorystycznymi w Europie. Zdaniem wykładowcy nie można jednak zapomnieć, że także polscy obywatele, w tym członkowie mniejszości niemieckiej, byli swego rodzaju migrantami. – W swoim referacie przedstawiłam, można powiedzieć, procent Niemców wśród Niemców na Dolnym Śląsku, czyli ilu mieszkańców regionu to rdzenni Niemcy, którzy mieszkali tu już od pokoleń, a ilu i skąd przybyło w późniejszych stuleciach – informuje Kurasz. Jak dodaje, jej badania wykazały, że społeczność mniejszości niemieckiej zwłaszcza na Dolnym Śląsku była „w ciągłym ruchu”. Oznacza to, że Niemcy zarówno przybywali do tego regionu, jak i emigrowali z niego na teren dzisiejszych Niemiec lub byli wysiedlani np. w ramach akcji łączenia rodzin.

 

Ważny jest przekaz

 

Migracje na Dolnym Śląsku nie były jednak jedynym akcentem konferencji związanym z mniejszością niemiecką. Dr Barbara Kobzarska-Bar z Wrocławia wyjaśniła na przykładzie Niemców w Polsce, jak ważny jest pozytywny przekaz medialny w zakresie budowania wizerunku grupy odmiennej narodowo od reszty społeczeństwa, a prof. Bernadetta Nietschke-Szram poruszyła nawet temat postawy Związku Wypędzonych wobec polityki migracyjnej Niemiec. Naukowcy zauważyli również wyraźne odprężenie w kryzysie migracyjnym, które potwierdzili sami Niemcy swoimi politycznymi wyborami: – O osłabieniu negatywnego trendu w zakresie krytyki CDU związanej z kryzysem migracyjnym może świadczyć choćby ostatnie zwycięstwo tej partii w wyborach w Szlezwiku-Holsztynie – uważa dr hab. Aleksandra Trzcielińska-Polus z Uniwersytetu Opolskiego, lecz zarazem dodaje: – Jak historia osądzi politykę imigracyjną wobec uchodźców kanclerz Angeli Merkel w latach 2015–2017, zależy od tego, na ile efektywnie przebiegał będzie proces ich integracji ze społeczeństwem niemieckim.

 

Wszystkie wygłoszone podczas konferencji referaty zwieńczy publikacja pokonferencyjna, która ukaże się w najbliższych miesiącach.

 

Łukasz Biły

 

***

 

Was haben Minderheiten und Flüchtlinge gemeinsam? Und wie sind die Regierungen Polens und Deutschland in der Vergangenheit mit dem Problem der Migrationen umgegangen? Nach Antworten auf diese Fragen suchten am 11. und 12. Mai Wissenschaftler aus ganz Polen bei der Konferenz „Europa und Polen in Zeiten der Migration”. Ein erheblicher Teil der Thematik galt dabei der deutschen Minderheit in Polen.

 

Die Konferenz, über die der Mitverfasser des Minderheitengesetzes Prof. Grzegorz Janusz die Schirmherrschaft übernommen hatte, fand in der Adam-Mickiewicz-Universität in Posen statt. Nicht ohne Grund stimmte dabei das referierende Gremium (fast 50 eingeladene Referenten) großenteils mit den uns Deutschen in Polen u.a. aus Konferenzen des Verbandes deutscher Gesellschaften bekannten Gelehrten überein. Es waren unter ihnen z.B. Prof. Dariusz Matelski und Dr. Ewa Pogorzała.

 

Deutschland und Migrationen

 

Nicht zufällig kam in den vielen Referaten über Minderheiten und Migrationen gerade der Bundesrepublik Deutschland eine der Hauptrollen zu. „Natürlich wurde dabei auch der offenen Flüchtlingspolitik von Angela Merkel viel Aufmerksamkeit geschenkt“, berichtete Dr. Irena Kurasz von der Universität Breslau. Die Referenten schilderten dabei, so Kurasz, sowohl das Verhältnis der Regierung und der Gesellschaft zu den Zuwanderern aus Syrien und Afrika, als auch deren möglichen Bezug zu den Terrorangriffen in Europa. Nach Ansicht der Lehrbeauftragten dürfe allerdings nicht vergessen werden, dass auch polnische Staatsbürger, darunter Angehörige der deutschen Minderheit, eine Art Migranten waren. „Ich habe in meinem Referat sozusagen den Anteil der zugezogenen Deutschen an den Deutschen in Niederschlesien dargestellt, d.h. wie viele Bewohner der Region bodenständige Deutsche sind, wie es sie hier bereits vor vielen Generationen gab, und wie viele in den späteren Jahrhunderten gekommen sind und von wo“, so Kurasz. Ihre Nachforschungen hätten ergeben, dass die deutsche Volksgruppe insbesondere in Niederschlesien „ständig in Bewegung” gewesen sei. Deutsche seien demnach einerseits in die Region geströmt, andererseits wanderten sie in das heutige Staatsgebiet Deutschlands aus oder wurden z.B. im Rahmen von Familienzusammenführungen ausgesiedelt.

 

Mediale Botschaft enorm wichtig

 

Migrationen in Niederschlesien waren allerdings nicht der einzige Akzent mit Bezug zur deutschen Minderheit. So erläuterte Dr. Barbara Kobzarska-Bar aus Breslau am Beispiel der Deutschen in Polen die Wichtigkeit einer positiven Medienberichterstattung beim Imageaufbau einer sich von der übrigen Gesellschaft national unterscheidenden Gruppe. Und Prof. Bernadetta Nitschke-Szram sprach sogar die Position des Bundes der Vertriebenen zur deutschen Migrationspolitik an. Die Wissenschaftler vermerkten auch eine deutliche Entspannung in der Migrationskrise, nachdem die Deutschen selbst diese durch ihre politischen Wahlentscheidungen bestätigt hatten: „Für eine Abschwächung des negativen Trends bei der Kritik an der CDU im Zusammenhang mit der Migrationskrise spricht nicht zuletzt der jüngste Wahlsieg dieser Partei in Schleswig-Holstein“, meinte
Dr. habil. Aleksandra Trzcielińska-Polus von der Universität Oppeln, setzte aber sogleich hinzu: „Wie die Geschichte die Flüchtlingspolitik der Kanzlerin Angela Merkel in den Jahren 2015 bis 2017 beurteilen wird, hängt davon ab, wie effektiv die Flüchtlinge in die deutsche Gesellschaft integriert werden.”

 

Die Referate finden in wenigen Monaten ihre Krönung in einer Nachlesepublikation zur Konferenz.

 

Łukasz Biły