Sie haben nur wenig bis gar nichts hinterlassen. Ihren Namen, Zeitungsartikel, Essays, Briefe. Manchmal auch eine kurze Notiz in der Wikipedia, meist ohne Foto. Die schlesischen Frauenrechtlerinnen vom Anfang des 20. Jahrhunderts setzten sich aktiv für die Gleichberechtigung der Frauen, ein Wahlrecht für Frauen und eine Umwertung der gesellschaftlichen Rolle der Frau ein. Nicht zuletzt dank ihnen haben vor 100 Jahren die Frauen deutschlandweit das Wahlrecht erlangt.

 

Frieda Hauke (zweite von rechts) mit anderen weiblichen Abgeordneten der Mehrheitssozialdemokratischen Partei Deutschlands (MSPD)
Foto: Wikipedia

 

 

 

Wersja polska poniżej

 

Ein sehr aktives feministisches Zentrum war zu Beginn des 20. Jahrhunderts Breslau. Jede größere Frauenorganisation hatte dort ihre Niederlassung und viele wurden dort gegründet. Dort entstand der Schlesische Frauenbund, dort erschien die erste Zeitung, die komplett von Frauen herausgegeben und verfasst wurde.

 

 

Suffragette, Publizistin, Herausgeberin

Aus der Veröffentlichung „International Woman Suffrage. Ius Suffragi. July 1913 – October 1914” ist bekannt, dass die zunächst als „Die Frau im Osten” und dann bereits in ganz Deutschland als „Die Frau der Gegenwart” erscheinende Zeitung von einem Team zusammengestellt und herausgegeben wurde, das ausschließlich aus Frauen bestand. Der einzige Mann, der bei ihrem Entstehungsprozess mitwirkte, war der Drucker, denn Frauen wurden damals überhaupt nicht in diesem Beruf ausgebildet. Die „Frau im Osten” setzte sich mit wesentlichen gesellschaftlichen Problemen, insbesondere mit Fragen rund um die Gleichberechtigung der Frauen, auseinander. Herausgeberin der Zeitung war die Suffragette Marie Wegner, Begründerin des Schlesischen Frauenbundes, Publizistin, Frauenrechtlerin und Pazifistin, die heute fast gänzlich vergessen ist. In einem ihrer Artikel schrieb sie: „Die falsche Beurteilung der politischen Frauentätigkeit ergibt sich eben daraus, dass den Frauen das Wahlrecht fehlt und sie ihre Ansichten nur durch Petitionen, die oft genug nicht beachtet werden, zum Ausdruck bringen können. (..) Frauenwünsche können nur durch Frauen wirksam vertreten werden.” Wegner forderte u.a. eine höhere Unterrichtsqualität an Mädchenschulen, einen besseren Zugang zum Hochschulwesen für Frauen, aber auch die Einstellung von Geburtshelferinnen durch den Staat und eine Mütterversicherung.

 

 

Abgeordnete, Pädagoginnen, Aktivistinnen

Wohlgemerkt, örtliche Verbände des Schlesischen Frauenbundes entstanden auch in Beuthen und Liegnitz. Aus der Liegnitzer Gegend stammte die Mitbegründerin des Schlesischen Frauenbundes Elsa Hielscher, die von 1924 bis 1932 als Abgeordnete im Preußischen Landtag tätig war. Hielscher vertrat die schlesischen Frauenrechtlerinnen bei mehreren ausländischen Kongressen. Eine weitere schlesische Politikerin und Abgeordnete, allerdings im Reichstag, war die 1890 in Breslau geborene Frieda Hauke, die aus dem Wahlkreis Oppeln ins Parlament gelangt war. Zuvor, in den Jahren 1919 und 1920, war sie Abgeordnete der Weimarer Nationalversammlung. 1949 gehörte sie der deutschen Bundesversammlung an. Eine aus Breslau gebürtige Sozialaktivistin war auch Lina Morgenstern (geb. Bauer). Sie setzte sich vor allem für eine bessere Mädchenbildung ein. Ab 1873 gab sie die „Deutsche Hausfrauen-Zeitschrift” heraus. 1896 organisierte sie in Berlin gemeinsam mit Minna Cauer einen Internationalen Frauenkongress. Und es gab da noch Anna Simson, die zwar nicht in Breslau geboren war, aber dort die Schule besuchte und später wirkte. Sie war eine wahre Wegbereiterin im Kampf für das Bildungsrecht für Frauen. Bereits 1866 hatte sie in Breslau den Frauenbildungsverein als Träger von Bildungseinrichtungen für Frauen gegründet und leitete ihn 40 Jahre lang. Sie war auch zunächst Schriftführerin und danach Mitvorsitzende beim Bund Deutscher Frauenvereine.
Diesen Namen der schlesischen Sozialaktivistinnen und Politikerinnen aus der Zeit um die Jahrhundertwende folgen weitere: Anna von Gierke, Else Alken, Auguste Schmidt (Begründerin des Allgemeinen Deutschen Frauenvereins) und viele, viele andere. Sie waren es, die zusammen mit ihren Schwestern aus anderen Regionen Deutschlands das Wahlrecht für deutsche Frauen erkämpft haben. Wir sollten zumindest ihre Namen kennen.

 

Anna Durecka

 

 

Jubileusz: 100 lat praw wyborczych kobiet w Polsce i w Niemczech

Zapomniane śląskie feministki

Pozostawiły po sobie niewiele albo nic. Imię i nazwisko, artykuły, eseje, listy. Czasem krótką notkę w Wikipedii, najczęściej bez zdjęcia. Śląskie feministki z początku XX wieku aktywnie działały na rzecz równouprawnienia kobiet, wprowadzenia prawa wyborczego dla kobiet i przewartościowania roli kobiety w społeczeństwie. To również dzięki nim 100 lat temu kobiety w Niemczech uzyskały prawa wyborcze.

 

Auguste Schmidt
Foto: Wikipedia

 

 

Bardzo aktywnym ośrodkiem feministycznym był na początku XX wieku Wrocław. Każda większa organizacja kobieca miała tu swój oddział, wiele tutaj się zawiązało. To tu powstał Śląski Związek Kobiet (Schlesischer Frauenbund), to tutaj ukazała się pierwsza gazeta wydana i napisana w całości przez kobiety.

 

 

Sufrażetka, publicystka, wydawczyni

Z publikacji „International Woman Suffrage. Ius Suffragi. July 1913 – October 1914” wiadomo, że ukazująca się początkowo jako „Die Frau im Osten” potem już w całych Niemczech jako „Die Frau der Gegenwart” gazeta była przygotowywana i wydawana przez zespół składający się wyłącznie z kobiet, a jedynym mężczyzną uczestniczącym w procesie jej powstawania był drukarz, jako że kobiet nie kształciło się wówczas w ogóle w tym zawodzie. „Frau im Osten” poruszała istotne problemy społeczne, szczególnie zaś kwestie związane z równouprawnieniem kobiet. Wydawczynią gazety była sufrażystka Marie Wegner, założycielka Śląskiego Związku Kobiet, publicystka, feministka i pacyfistka, dziś postać niemal zupełnie zapomniana. W jednym ze swoich artykułów pisała: „Fałszywa ocena politycznej działalności kobiet bierze się stąd, że kobiety nie mają prawa wyborczego i swoje opinie wyrażać mogą jedynie za pomocą petycji, na które często nie zwraca się uwagi (…) Kwestie dotyczące kobiet mogą być skutecznie reprezentowane wyłącznie przez kobiety”. Wegner postulowała m.in. poprawę jakości nauczania w szkołach dla dziewcząt, lepszy dostęp do szkolnictwa wyższego dla kobiet, ale też zatrudnianie przez państwo położnych, ubezpieczenie dla matek.

 

 

Posłanki, edukatorki, działaczki

Lokalne koła Śląskiego Związku Kobiet powstały też w Bytomiu i Legnicy. Z okolic tej ostatniej pochodziła współzałożycielka związku, Elsa Hielscher, która w latach 1924–1932 była posłanką w Pruskim Landtagu. Hielscher reprezentowała śląskie feministki na kilku zagranicznych kongresach. Inną śląską polityczką i posłanką, tyle że do Reichstagu, była urodzona we Wrocławiu w 1890 roku Frieda Hauke, która dostała się do parlamentu z opolskiego okręgu wyborczego. Wcześniej, bo w latach 1919/20, była posłanką Zgromadzenia Weimarskiego (Weimarer Nationalversammlung). W 1949 roku należała do niemieckiego Zgromadzenia Federalnego (Bundesversammlung). Aktywną działaczką urodzoną we Wrocławiu była też Lina Morgenstern (z domu Bauer). Angażowała się przede wszystkim na rzecz poprawy edukacji dziewczęcej. Od 1873 roku wydawała „Deutsche Hausfrauen-Zeitschrift”. W 1896 roku zorganizowała w Berlinie wspólnie z Minną Cauer Międzynarodowy Kongres Kobiet. No i była jeszcze Anna Simson, która co prawda we Wrocławiu się nie urodziła, ale tutaj się uczyła i działała. Była prawdziwą pionierką walki o prawo kobiet do edukacji. Już w 1866 roku założyła we Wrocławiu Frauenbildungsverein (Związek Edukacyjny Kobiet, prowadził placówki edukacyjne dla kobiet), którego przewodniczącą była przez 40 lat. Była też najpierw sekretarzem, a potem wiceprzewodnicząca Bund Deutscher Frauenvereine (Związku Niemieckich Stowarzyszeń Kobiecych).

Nazwiska tych aktywnych śląskich działaczek i polityczek z przełomu wieków można by mnożyć! Anna von Gierke, Else Alken, Auguste Schmidt (założycielka Allgemeiner Deutscher Frauenverein) i wiele wiele innych. To one wraz ze swoimi siostrami z innych regionów Niemiec wywalczyły Niemkom prawa wyborcze. Powinniśmy przynajmniej znać ich nazwiska.

 

Anna Durecka