Bernard Gaida i Hartmut Koschyk

Taki tytuł nosi nowa wystawa, na której pierwszoplanową rolę odgrywają mniejszości niemieckie w Europie i krajach byłego Związku Radzieckiego. Jej uroczyste otwarcie miało miejsce w miniony poniedziałek w gmachu ambasady Węgier w Berlinie, a niebawem uda się ona w podróż po kontynencie.

 

Nie dalej jak rok temu uczyniono pierwszy krok ku większej popularyzacji mniejszości niemieckich zamieszkujących Europę i państwa WNP, co stało się za sprawą publikacji książkowej, w której się przedstawiły.

 

– Mniejszości niemieckie widzą jednak, że w społeczeństwie nadal istnieje brak wiedzy o naszej historii oraz obecnej działalności – mówi rzecznik mniejszości niemieckich zrzeszonych w Federalnej Unii Europejskich Grup Narodowościowych (FUEN) i zarazem przewodniczący nadrzędnej organizacji Niemców w Polsce, Bernard Gaida.

 

Różnice i elementy wspólne

 

Dlatego też, jak mówi Gaida, dość szybko zrodził się pomysł zorganizowania wystawy, której zadaniem będzie jednak nie tylko zaprezentowanie w formie plansz informacji o poszczególnych mniejszościach niemieckich. Wystawa ukazuje bowiem zarówno elementy wspólne, jak i różnice między mniejszościami niemieckimi z 25 krajów oraz podejmuje ważne kwestie związane z kształtowaniem i wzmacnianiem ich tożsamości. – A to oznacza, że nie można dowiedzieć się wszystkiego o mniejszości niemieckiej np. w Polsce, widząc tylko tablice specjalnie jej poświęcone. Znajdujemy tam bowiem informacje, które każdą mniejszość należącą do naszej wspólnoty czynią unikalną. Prócz tego jest też jednak szereg wysepek tematycznych, gdzie mówi się o tym, co wszystkie mniejszości niemieckie łączy – wyjaśnia Bernard Gaida. Takim wspólnym tematem wszystkich społeczności niemieckich jest np. język niemiecki czy też trudne dzieje Niemców po II wojnie światowej: – Nas jako Niemców w Polsce odróżnia natomiast względem pozostałych mniejszości niemieckich m.in. działalność w zakresie sportu realizowana poprzez Niemieckie Szkółki Piłkarskie „Miro” czy też istniejące nie u wszystkich mniejszości niemieckich dwujęzyczne oznakowanie miejscowości – zauważa Bernard Gaida.

 

Jednak nie tylko oryginalny układ wystawy oraz rozróżnienie między elementami wspólnymi i różnicami czyni wystawę czymś szczególnym, bo i w przypadku samych tablic dotyczących poszczególnych krajów dobór tematów nie pochodził od gremiów kierowniczych organizacji mniejszości: – Koncepcja wystawy firmowana przez zespół grafików „DrNice ThemenWelten” oraz kuratora ekspozycji dr Katharinę Weißbach, reprezentującą spółkę „KMT Ausstellungen”, przewidywała, że obejmie ona zagadnienia najważniejsze dla poszczególnych społeczności, zebrane w oparciu o ankiety przeprowadzane wśród ich członków – mówi Bernard Gaida.

 

Tournée

 

W uroczystości otwarcia wystawy, która odbyła się w poniedziałek w gmachu ambasady Węgier w Berlinie, oprócz rzecznika AGDM Bernarda Gaidy i ambasadora Węgier dr. Pétera Györkösa wzięli udział także przewodniczący FUEN Loránt Vincze oraz pełnomocnik rządu Niemiec ds. przesiedleńców i mniejszości narodowych Hartmut Koschyk. Wystawę jeszcze do 20 października można obejrzeć w Berlinie, po czym uda się ona w podróż po Europie. – Do Polski, mam nadzieję, dotrze jesienią przyszłego roku, aby można ją było zobaczyć najpierw we Wrocławiu podczas Festiwalu Kultury Mniejszości Niemieckiej, a potem jeszcze w innych miejscach na terenie kraju – mówi Bernard Gaida.

 

Rudolf Urban

 

***

Diesen Titel trägt eine neue Ausstellung, in der die Deutschen Minderheiten in Europa und den Nachfolgestaaten der Sowjetunion im Vordergrund stehen. Am letzten Montag wurde sie in der Ungarischen Botschaft in Berlin feierlich eröffnet und begibt sich bald auf eine Reise durch den Kontinent.

 

Erst vor einem Jahr wurde der erste Schritt gemacht, um die deutschen Minderheiten in Europa und den GUS-Staaten in der breiten Öffentlichkeit bekannter zu machen, und zwar durch eine Buchpublikation, in der sie sich vorgestellt hatte. „Die deutschen Minderheiten, sehen aber, dass in der Gesellschaft weiterhin Unwissen über unsere Geschichte und heutige Tätigkeit besteht“, sagt der Sprecher der deutschen Minderheiten in der Förderalistischen Union Europäischer Volksgruppen (FUEN) und zugleich Vorsitzender der Dachorganisation der Deutschen in Polen Bernard Gaida.

 

Unterschiede und Gemeinsamkeiten

 

Daher entstand relativ schnell, wie Gaida sagt, die Idee einer Ausstellung, die aber nicht einfach nur Informationen über die einzelnen deutschen Minderheiten auf Schautafeln zeigen soll. Die Ausstellung präsentiert die Gemeinsamkeiten und Unterschiede der deutschen Minderheiten aus 25 Ländern und befasst sich mit wichtigen identitätsstiftenden Themen dieser. „Und das bedeutet, dass man nicht alles über eine deutsche Minderheit z.B. in Polen erfährt, wenn man nur die Tafeln sieht, die speziell ihr gewidmet sind. Denn dort finden sich die Informationen wieder, die jede Minderheit in unserer Gemeinschaft einzigartig machen. Daneben gibt es aber auch eine Reihe von Themeninseln, wo das angesprochen wird, was für uns alle deutschen Minderheiten gemein ist“, erklärt Bernard Gaida. So sind z.B. die deutsche Sprache oder die schwierige Geschichte nach dem Zweiten Weltkrieg ein für alle deutschen Volksgruppen gemeinsames Thema. „Uns als Deutsche in Polen unterscheidet dagegen im Vergleich zu den anderen Volksgruppen u.a. die Tätigkeit im Bereich Sport durch die Miro Deutschen Fußballschulen oder auch die nicht bei allen deutschen Minderheiten existierende zweisprachige Ortsbeschilderung“, meint Bernard Gaida.

 

Doch nicht nur der originale Aufbau der Ausstellung und die Unterscheidung zwischen Gemeinsamkeiten und Unterschieden macht die Ausstellung speziell. Auch bei den Tafeln zu den jeweiligen Ländern selbst kam die Auswahl der Themen nicht von den Führungsgremien der Minderheitsorganisationen. „Das Konzept der Ausstellung, für das das Grafiker-Team DrNice ThemenWelten und die Kuratorin Dr. Katharina Weißbach von kmt ausstellungen verantwortlich zeichnen, sah vor, dass wir anhand von Umfragen unter den Mitgliedern der einzelnen deutschen Volksgruppen die für sie wichtigen Themen erfassen“, sagt Bernard Gaida.

 

Tournee

 

Bei der Eröffnung der Ausstellung am Montag in der ungarischen Botschaft in Berlin nahmen neben dem AGDM-Sprecher Bernard Gaida und dem ungarischen Botschafter Dr. Péter Györkös auch der FUEN-Präsident Loránt Vincze und der Bundesbeauftragter für Aussiedlerfragen und nationale Minderheiten Hartmut Koschyk teil. Die Ausstellung ist noch bis zum 20. Oktober in Berlin zu sehen. Dann geht sie auf Reisen durch Europa. „In Polen wird sie hoffentlich im Herbst nächsten Jahres ankommen, damit man sie zunächst in Breslau während des Kulturfestivals der Deutschen Minderheit sehen kann und dann noch an anderen Orten im Land“, sagt Bernard Gaida.

 

Rudolf Urban