Es ist in der Geschichte der Deutschen in Polen und der deutsch-polnischen Verständigung ein ganz besonderes Vorkommnis: Am 23. Januar hat eine polnische Kommunalbehörde erstmals offiziell die Benennung eines Ehrenpreises nach einem Mitglied der Deutschen Minderheit in Polen befürwortet. Dieses Mitglied ist der vor knapp über einem Jahr verstorbene Jürgen Gretschel. Zum Namenspaten eines Preises ist er nun – so sagen seine Bekannten – nicht von ungefähr geworden.

Jürgen Gretschel
Foto: Łukasz Biły

 

Wersja polska poniżej

 

Die Einführung des Ehrenpreises wurde vom Liegnitzer Stadtpräsident Tomasz Krzakowski bekanntgegeben, nachdem die Stadt eingewilligt hatte, zum Stifter des Jürgen-Gretschel-Preises zu werden. Die Idee dazu kommt von sozial, kulturell und geschichtspolitisch engagierten Liegnitzer Nichtregierungsorganisationen unter der Anleitung des Vereins „Erinnerung und Dialog”.

 

 

Große Anerkennungsgeste

 

Gelobt wird Gretschel von allen Bekannten und Freunden, auch von seinem Nachfolger, dem aktuellen Vorsitzenden der Deutschen Sozial-Kulturellen Gesellschaft in Liegnitz Damian Stefaniak. Dieser gehört auch der Jury an, die den Preis überreichen wird. Der 30-Jährige ist ein gutes Beispiel dafür, in welchen Händen Gretschel, der die Jugend liebte und von ganzem Herzen an junge Menschen – Polen und Deutsche gleichermaßen – glaubte, seine Organisation zurückgelassen hat. Seine unbekümmerte und witzige Lebensart sorgte dafür, dass Jugendliche sich zu ihm hingezogen fühlten und gern an den vielen von ihm organisierten Vorhaben teilnahmen. Mitgliedern der Deutschen Minderheit wiederum bleibt er nicht nur als Vorsitzender der DSKG Liegnitz in Erinnerung, sondern auch als Gründer und als jemand, der sich auch für andere nationale Minderheiten in Liegnitz einsetzte.

 

 

Sein „Schlesisches Himmelreich”

 

Nicht nur der Namenspate selbst, sondern auch die Benennung der neuen Auszeichnung sind kein Zufall. So haben sich die Organisatoren der diesbezüglichen Befragung letztlich für „Schlesisches Himmelreich” entschieden. Der Begriff dürfte vor allem den Liebhabern der schlesischen Regionalküche geläufig sein, denn hinter dem Namen verbirgt sich eine Speise, deren Hauptzutaten Schweinefleisch und eine Trockenobstsoße sind. Die Benennung ist somit eine Art Anekdote, denn als passionierter Koch bot Jürgen Gretschel ebendiese Speise bei verschiedenen Anlässen an. So durften im Mai 2016 u.a. führende Vertreter nationaler Minderheiten aus ganz Europa diese Delikatesse probieren, als Gretschel das „Schlesische Himmelreich” beim Breslauer Kongress der Föderalistischen Union Europäischer Volksgruppen servierte. Nur wenige Monate nach diesem Ereignis verstarb er völlig unerwartet, was seine Familie und Freude bis heute nicht überwunden haben.

 

 

Der Preis soll integrieren und stärken

 

„Dieser Ehrenpreis soll unsere lokale Bürgergesellschaft integrieren und stärken“, sagt der Liegnitzer Stadtpräsident Tadeusz Krzakowski. Er und seine Mitbürger haben vor allem Jürgen Gretschels Aktivitäten im Sinne nationaler Minderheiten und sein beherztes Auftreten gegen Intoleranz in Erinnerung. Auch war der DSKG-Vorsitzende vor allem im Bereich des Schulwesens für die Allgemeinheit engagiert. So war er in den Jahren 1999 und 2000 an der Schulreform beteiligt und dank seines Bemühens konnte in den Liegnitzer Schulen die Heimatkunde als Schulfach etabliert werden. Gretschel war auch ein Kenner der Geschichte der Region und gab seine Kenntnisse weiter, dies vor allem, weil er in Liegnitz sein ganzes Leben verbrachte, nachdem er im Krieg beide Eltern verloren hatte und von seinen Großeltern großgezogen wurde.

 

 

Der Jürgen-Gretschel-Preis soll in Form einer dem Namenspaten nachgebildeten Statuette und einer Ehrenurkunde vergeben werden. Darüber, wer sie künftig erhält, entscheidet jeweils eine Jury, die dafür zuständig sein wird, die in ihrem Wirken für Toleranz, kulturelle Vielfalt sowie Kultur und Geschichte Niederschlesiens und der Stadt Liegnitz engagiertesten Personen und Institutionen auszuwählen. Die ersten Kandidaten für die Auszeichnung können nun bis zum 15. April angemeldet werden. Die komplette Preisvergabeordnung befindet sich auf der Webseite www.pamiec-dialog.pl.

 

 

 

 

Rozdadzą „Śląskie Niebo”

 

W dziejach Niemców w Polsce oraz polsko-niemieckiego porozumienia to sytuacja wyjątkowa. 23 stycznia po raz pierwszy polskie władze samorządowe oficjalnie poparły nagrodę imienia członka struktur mniejszości niemieckiej w Polsce. Tym członkiem jest zmarły nieco ponad rok temu nieodżałowany Jürgen Gretschel.

 

 

O ustanowieniu nagrody poinformował prezydent Legnicy Tomasz Krzakowski. Fundatorem nagrody imienia Jürgena Gretschela jest właśnie miasto Legnica. Pomysłodawcami z kolei są legnickie organizacje pozarządowe zajmujące się działalnością społeczną, kulturalną i historyczną pod wodzą stowarzyszenia Pamięć i Dialog.

 

 

Gest wielkiego uznania

 

Gretschela chwalą wszyscy znajomi i przyjaciele, także jego następca, aktualny przewodniczący Niemieckiego Towarzystwa Kulturalno-Społecznego w Legnicy Damian Stefaniak, który również wchodzi w skład kapituły wręczającej nagrodę. Ten 30-latek jest świetnym przykładem na to, w jak dobrych rękach Gretschel, który uwielbiał młodzież i wierzył w nią całym sercem, tak w polską, jak i niemiecką, zostawił organizację. Jego beztroski i dowcipny styl życia sprawiał, że młodzież lgnęła do niego i chętnie brała udział w organizowanych przez niego licznych przedsięwzięciach. Członkowie mniejszości niemieckiej z kolei zapamiętają go nie tylko jako przewodniczącego NTKS Legnica, ale także jako jego założyciela oraz człowieka zaangażowanego w sprawy innych mniejszości narodowych na terenie Legnicy.

 

 

Jego „Śląskie Niebo”

 

Nie tylko sam patron, ale także nazwa nowego wyróżnienia jest nieprzypadkowa. Organizatorzy plebiscytu postanowili nadać jej imię „Śląskie Niebo”. Pojęcie to znane powinno być przede wszystkim miłośnikom kuchni śląskiej, gdyż pod nazwą „Schlesisches Himmelreich” kryje się potrawa, której głównym składnikiem jest wieprzowina oraz sos przygotowywany z suszonych owoców. Nazwa jest więc swego rodzaju anegdotą, gdyż Jürgen Gretschel jako pasjonat gotowania częstował swych gości właśnie tą potrawą przy różnych okazjach. W maju 2016 tego smakołyku mogli spróbować m.in. liderzy mniejszości narodowych z całej Europy, kiedy to Gretschel podawał „śląskie niebo” na kongresie Federalnej Unii Europejskich Grup Narodowościowych we Wrocławiu. Zaledwie kilka miesięcy po tym wydarzeniu zmarł on zupełnie niespodziewanie, co pogrążyło w smutku rodzinę i przyjaciół.

 

 

Nagroda ma integrować i wzmacniać

 

– To ma być nagroda, która będzie integrowała i wzmacniała nasze lokalne społeczeństwo – mówi prezydent Legnicy Tadeusz Krzakowski. On i jego współmieszkańcy przede wszystkim wspominają działalność Jürgena Gretschela na rzecz mniejszości narodowych i walki z nietolerancją. Przewodniczący NTKS angażował się także na rzecz ogółu, przede wszystkim w zakresie szkolnictwa. W latach 1999–2000 brał udział w reformie szkolnictwa i to dzięki jego staraniom w legnickich szkołach udało się przeforsować przedmiot dotyczący wiedzy o regionie. Gretschel był również znawcą i popularyzatorem historii regionu, głównie ze względu na to, że w Legnicy spędził całe swoje życie od momentu, gdy podczas wojny stracił oboje rodziców i był wychowywany przez dziadków.

 

 

Sama nagroda imienia Jürgena Gretschela będzie mieć formę statuetki i dyplomu. O tym, kto je otrzyma, zadecyduje specjalna kapituła, która wybierze najbardziej zaangażowane spośród osób i instytucji działających na rzecz tolerancji, wielokulturowości oraz kultury i historii Dolnego Śląska i Legnicy. Kandydatów do wyróżnienia można zgłaszać do 15 kwietnia. Pełny regulamin można znaleźć na stronie www.pamiec-dialog.pl.

 

 

Łukasz Biły